Ik kom regelmatig in organisaties en zie daar leidinggevenden zich gedragen op een wijze waarvan ik denk: “zo doen volwassen mensen niet, kinderen gedragen zich zo”.
Leiders zouden zichzelf en hun medewerkers een enorme dienst bewijzen als ze hun eigen emotionele onvolwassenheid onder ogen zouden kunnen en willen zien.
Uiteraard kom ik leiders tegen die overwegend constructief en volwassen zijn in hun gedrag. Ze weten waar zij voor staan en zetten dit autonoom in de wereld en doen dit in goed, openhartig en gelijkwaardig contact met hun mensen en team.
Ook kom ik leiders tegen die zich gedragen om gezien en erkend te worden, om goedgekeurd te worden. Leiders die klagen en zich afhankelijk opstellen. Leidinggevenden die hun veiligheid vinden door halsstarrig vast te klampen aan werkwijzen en routines, of door weg te kijken en niet durven instappen. Dit zijn voorbeelden van passief defensief gedragingen.
Agressief defensief gedrag komt ook veel voor. Misschien -bij leiders- nog net iets meer dan het passief defensieve gedrag. Leiders die in hun macht gaan zitten, leiders die oordelend zijn, ruzie maken en boos worden. Leiders die doorschieten in perfectionisme en ‘hun best doen’. Leidinggevenden bij wie het ‘om hen draait’, die concurreren en trots zijn als zij voelen dat zij de beste zijn.
Continuüm
Ik ken in mijn eigen gedrag (als adviseur en trainer) uiteraard ook emotionele onvolwassenheid en defensieve aspecten. Het is geen zwart-wit-kwestie. Alle volwassen mensen, of iets beter gezegd bijna alle volwassen mensen, zijn in een bepaald opzicht emotioneel onvolwassen. Opsteller en schrijver Elmer Hendrix stelt dat meer dan 90 procent van de volwassen personen aspecten van emotionele onvolwassenheid kent. Het is dus niet de vraag óf dit speelt, eerder in welke mate.
Bij emotionele onvolwassenheid zie je dat managers niet geleerd hebben om op een volwassen manier om te gaan met anderen en situaties dan hoe ze dat als kind deden. We reageren zoals we geconditioneerd werden.
Gemarineerd
We reageren zoals we geconditioneerd zijn. Iemands geschiedenis, opvoeders, ouders en gezin van herkomst spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van leiderschap. Deze factoren beïnvloeden het gedrag, de waarden, de overtuigingen en het gedrag dat een persoon als leidinggevende vertoont. De normen en waarden die in de kindertijd worden bijgebracht, de rolmodellen die worden waargenomen, en de persoonlijke ervaringen die worden opgedaan, vormen samen de basis voor de manier waarop iemand leiderschap zal vertonen.
Kinderen staan volledig open als zij de wereld instappen. Zij kennen geen ander referentie-kader dan de wereld die zij ontmoeten. Een kind doet alles om (emotionele en fysieke) voeding, liefde, waardering en bescherming te krijgen. Ook als een kind daarvoor zichzelf moet inhouden, wensen niet mag uiten, of taken en verantwoordelijkheden op zich ‘moet’ nemen die eigenlijk niet bij een kind passen. Een kind leert ‘hoe het hoort’ en ziet in de ouders rolmodellen hoe er met anderen en met het kind zelf omgegaan wordt.
Deze ervaringen, (onbewuste) overtuigingen, patronen neemt een kind zijn of haar verdere leven mee. Ook in de rol van werknemer in een organisatie en ook in de functie van leider voor een team.
Wanneer je emotioneel onvolwassen gedrag bij andere leiders of jezelf ziet, dan zijn dit eigenlijk delen of patronen die niet ontwikkeld zijn bij het opgroeiende kind. Een leider herhaalt hoe hij of zij geleerd zich te gedragen als kind of herhaalt het voorbeeld wat hij of zij van de ouders of opvoeders heeft gezien. Het is voor de betreffende persoon de normaalste zaak van de wereld om zich zo te gedragen. Hoe ineffectief en destructief dan ook.
Het is nooit te laat voor een gelukkige jeugd!
Af komen van emotionele onvolwassenheid begint bewustwording dat dit speelt. Het bij jezelf gaan herkennen dat gedrag dat je in bepaalde situaties vertoont voortkomt uit onvolwassenheid.
Soms moet je als leider het geluk hebben dat je zelf een leidinggevende, een collega, een medewerker tegenkomt die zo eerlijk (en volwassen) is om je respectvol en behulpzaam te spiegelen. Wellicht leer je over dit onderwerp en over jezelf door het lezen van een boek, het volgen van een training of het luisteren van een podcast.
Vanuit daar begint dit persoonlijke proces van de-conditioneren met zelfbewustzijn en zelfonderzoek. Dit proces kent geen quick fixes en is vaak ‘a bumpy road’.
Maar door de vrijheid en kracht die dat oplevert voor jezelf en de mensen die je aanstuurt meer dan de moeite waard! Het zetten van deze stap, het maken van deze keuze is al een kwestie van emotionele volwassenheid.
Leestips voor dit onderwerp
Volwassen worden voor volwassenen – een weg naar emotionele volwassenheid geschreven door Elmer Hendrix
De fontein, vind je plek – Grip op je leven door inzicht in je familiesysteem geschreven door Els van Steijn
Meer over leiderschap? Luister mijn podcast
